Atık kodları, atıkların türünü ve kaynağını tanımlamak için belirlenen numerik işaretlerdir. Avrupa Atık Kataloğu’nda (EWC) yer alan sınıflandırma numaraları Türkiye’de de Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından yönetmeliklere uyarlanır. Bu noktada “Atık kodu nasıl belirlenir?” sorusuna; söz konusu sistem belirlenirken ürünün kaynağı ve bileşimi analiz edilir, şeklinde yanıt verilebilir. Ardından atıl malzemenin özelliklerine göre en uygun alt kod seçilir ve sisteme kaydedilir.
Tehlikeli Atık Kodları
Tehlikeli atıklar; kanserojen, korozif ve toksik gibi özelliklere sahip çevre ve insan sağlığı için risk teşkil edilen maddeleri kapsar. Söz konusu maddeler; tarım, endüstri, maden ve petrol üretimi gibi sektörel faaliyetlerden ortaya çıkabilir.
Zarar potansiyeli taşıyan atıklar ise arasında organik solventler, pestisitler, boya ve vernik kalıntıları yer alır. Uluslararası standartlarda belirlenen tehlikeli atık listesi şu şekildedir:
| Atık Kodu | Atık Tanımı | Kaynak / Sektör |
| 01 03 04* | Sülfür içeren maddelerin işlenmesiyle ortaya çıkan ve asit oluşturan maden atıkları | Madenlerin Fiziki ve Kimyasal İşlenmesi |
| 08 01 11* | Organik çözücüler ya da diğer tehlikeli maddeleri içeren atık boya ve vernikler | Boya, Vernik, Astar ve Mürekkep Üretimi/Kullanımı |
| 08 01 21* | Boya veya vernik sökücü atıklar | Yüzey Temizleme ve Hazırlık İşlemleri |
| 01 05 05* | Yağ içeren sondaj çamurları ve atıkları | Sondaj ve Jeolojik Araştırma Faaliyetleri |
| 02 01 08* | Tehlikeli maddeler içeren zirai kimyasal atıklar | Tarım, Bahçıvanlık ve Ormancılık |
| 16 06 03* | Cıva içeren piller | Piller, Akümülatörler ve Bataryalar |
Tehlikeli atık kodu (*) ile belirlenir ve bu maddelerin taşınması, depolanması ve bertaraf edilmesi süreçlerinde özel önlemler alınır. Bu sayede güvenli yönetim ve yasal yükümlülüklerin yerine getirilerek çevresel zararların engellenmesi amaçlanır.
Tehlikesiz Atık Kodları
Tehlikesiz atık kodları, insan ve çevre sağlığı açısından zararsız olan maddelerin tanımlanması için kullanılan nümerik sembollerdir. Söz konusu atıklar, son kullanma tarihi geçen ya da kullanım işlevini yitiren malzemeleri kapsar. Tehlikesiz atık kodlarından bazıları ise şu şekildedir:
| Atık Kodu | Atık Tanımı | Kaynak / Sektör |
| 02 01 04 | Atık plastikler (ambalajlar hariç) | Tarım, Bahçıvanlık ve Ormancılık |
| 10 08 14 | Anot hurdası | Demir Dışı Metalürji İşlemleri |
| 15 01 03 | Ahşap ambalaj | Ambalaj Atıkları (Palet, kasa vb.) |
| 15 01 05 | Kompozit ambalaj | Ambalaj Atıkları (Kağıt-plastik karışımları vb.) |
| 17 04 07 | Karışık metaller | İnşaat ve Yıkım Atıkları |
| 19 10 01 | Demir ve çelik atıkları | Atık Parçalama (Hurdalık) İşlemleri |
| 19 12 01 | Kağıt ve karton | Atık Yönetim Tesislerinden Gelen Atıklar |
| 20 01 11 | Tekstil ürünleri | Belediye Atıkları (Evsel/Benzeri Atıklar) |
| 20 03 07 | Büyük miktarlı atıklar (Hacimli atıklar) | Belediye Atıkları (Mobilya, yatak vb.) |
Atık Kodu Nasıl Belirlenir?
Atık kodu belirlenirken maddenin kaynağı, bileşimi ve fiziksel özellikleri dikkate alınır. Detaylı analizin ardından tehlikeli ürünün oluştuğu sektör tespit edilir ve ulusal yönetmelikler göz önünde bulundurularak kodlar verilir. Bu kapsamda “atık kodu nasıl belirlenir?” sorusuna verilebilecek diğer yanıtlar ise şu şekildedir:
Atık Kaynağı ve Bileşiminin Analizi
“Atık kodu nasıl belirlenir?” sorusuna; kod belirleme sürecinde ilk adım, atılın hangi endüstriyel veya ticari faaliyet sonucunda oluştuğunu tespit etmektir, şeklinde cevap verilebilir. Ardından bileşim analizi yapılır ve içerdiği tehlikeli maddeler incelenir.
Ulusal ve Uluslararası Düzenlemeler
Kodlar belirlenirken öncelikle uluslararası standartları taşıyan Avrupa Atık Kataloğu’na (EWC) başvurulur. Ardından Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından yürürlüğe konulan yönetmelikler esas alınır. Bu sayede uluslararası uyumluluk ve yasal geçerlilik sağlanarak resmi raporlamalarda kullanılır.
Tehlikeli ve Tehlikesiz Ayrımı
Kodu belirlerken maddeler tehlikeli ve tehlikesiz olarak sınıflandırılır. Bu bağlamda kanserojen, patlayıcı ve toksik potansiyeli taşıyan atıklar, insan ve çevre sağlığı açısından risk oluşturur. Bu tür maddeler tehlikeli olarak sınıflandırılır ve ilgili tabloda (*) olarak işaretlenir. Tehlikesiz olanlar ise nispeten daha az risk taşır ve bertaraf işlemleri daha basit prosedürlerden oluşur.
Altı Haneli Kod Oluşturma
“Atık kodu nasıl belirlenir?” sorusuna; son aşamaya yakın Avrupa Atık Kataloğu’na göre altı haneli nümerik semboller oluşturulur, olarak yanıt verilebilir. Bu kapsamda ilk iki hane söz konusu maddelerin kaynağını temsil eder. Sonraki iki hane, türünü belirtir. Son iki rakam ise spesifik özelliklerini ifade eder.
Doğrulama ve Raporlama
Son aşamada kodların doğruluğu kontrol edilir ve resmi kayıtlara geçirilir. Atık planına uygun kod eklendikten sonra raporlara dahil edilir ve yetkili kurumlara sunulur.
Sizin için hazırladığımız “Sarı Talaş Nedir? Sarı Talaş Fiyatı Ne Kadar?” başlıklı içeriğimiz de ilginizi çekebilir.
